Ευρωπαϊκή Εξωτερική Πολιτική & Πολιτική Ασφαλείας

Σκοπός του μαθήματος είναι να εξετάσει τις προσπάθειες για την υιοθέτηση και εξελικτική διαμόρφωση Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Άμυνας στην Ευρωπαική ‘Ενωση.

Περιεχόμενο μαθήματος και σειρά διαλέξεων

1.      Η ΕΕ ως δρων στο διεθνές σύστημα

Η ίδρυση της ΕΕ και οι βασικές λειτοuργίες της στο διεθνές σύστημα. Η διάσταση ανάμεσα στις προσδοκώμενο διεθνή ρόλο της ΕΕ  και  στις υπάρχουσες σήμερα (περιορισμένες) δυνατότητες άσκησής του από την ΕΕ  (the expectations-capabilities gap). Οι προϋποθέσεις δημιουργίας ενιαίας εξωτερικής πολιτικής και άμυνας.

Βιβλιογραφία:

* Christopher Hill, ‘The Capability-Expectations Gap, or Conceptualizing Europe’s International Role’, Journal of Common Market Studies, vol. 31, no 3, September 1993.

Roy Ginsberg, ‘Conceptualizing the European Union as an International Actor: Narrowing the theoretical capability-expectations gap’, Journal of Common Market Studies, vol. 37, no 3, 1999, pp. 429-54.

2.     Η Ευρωπαϊκή Πολιτική Συνεργασία (ΕΠΣ)

Από τις ιδρυτικές συνθήκες στην προσπάθεια υιοθέτησης κοινών θέσεων εξωτερικής πολιτικής. Το περιεχόμενο και τα χαρακτηριστικά και οι λόγοι της δημιουργίας της  Ευρωπαϊκής Πολιτικής Συνεργασίας (ΕΠΣ). Ο θεσμικός δυϊσμός στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το θεσμικό πλαίσιο εκδήλωσης της ΕΠΣ με βασική αναφορά στην Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη (ΕΕΠ, 1986).

Βιβλιογραφία:

*Σημειώσεις κατά τη διάρκεια του μαθήματος

*Οι διατάξεις της Ενιαίας Ευρωπαικής Πράξης που αφορούν την ΕΠΣ

Karen Smith, ‘EU External Relations’, in Michelle Cini (ed), European Union Politics (Oxford: Oxfrod University Press, 2003), chapter 15

Stephen George and Ian Bach, Politics in the European Union;,Oxfrod: Oxfrod University Press, 2006, σελ. 515-518

Panos Tsakaloyannis, The European Union as a Security Community (Baden Baden, Nomos, 1996), pp. 95-117.

 

  1.  Η εμπλοκή της ΕΕ στις διεθνείς συγκρούσεις

Στο πλαίσιο αυτής της διάλεξης εξετάζεται η εμπλοκή της ΕΕ στο πόλεμο του Περσικού Κόλπου  και η Ευρωπαϊκή αντιμετώπιση της Γιουγκοσλαβικής κρίσης.

Βιβλιογραφία

* Christine Poulon and Dimitris Bourantonis, Western Europe and the Gulf Crisis: Toward a European Foreign Policy?’, Politics, vol. 12, no 2, pp. 28-34.

Stephen George and Ian Bach, Politics in the European Union;,Oxfοrd: Oxford University Press, 2001, σελ. 395-399, (βλ. ειδικότερα, box28.10 box 28.10 και 28.11, σελ. 398-399)

Karen Smith, ‘EU external Relations’, in Michelle Cini (ed), European Union Politics (Oxford: Oxfrod University Press, 2003), chapter 15, και ειδικότεραbox 15.5 και box 15.6

Panos Tsakaloyannis, The European Union as a Security Community (Baden Baden, Nomos, 1996), chapter five.

 

4. Από την Ευρωπαική Πολιτική Συνεργασία  στην ΚΕΠΠΑ

Η  Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης του Μάαστριχ και η θεσμική ενσωμάτωση της ΚΕΠΠΑ. Η συνθήκη του Άμστερνταμ, και της Νίκαιας και η υιοθέτηση της ενισχυμένης συνεργασίας.

Βιβλιογραφία.

* Π. Ιωακειμίδης, Ευρωπαική Πολιτική Ενωση (Αθήνα, Θεμέλιο, 1995) , σελ. 391-417 (θα διανεμηθεί)

* Οι διατάξεις της Συνθήκης του Μάαστρχτ , του Αμστερνταμ και της Νίκαιας που αφορούν την ΚΕΠΠΑ.

Karen Smith, ‘EU external Relations’, in Michelle Cini (ed), European Union Politics (Oxford: Oxfrod University Press, 2003), chapter 15, σελ. 237-245

Stephen George and Ian Bach, Politics in the European Union,Oxford: Oxford University Press, 2006, σελ.521-527.

Panos Tsakaloyannis, The European Union as a Security Community (Baden Baden, Nomos, 1996), pp. 95-117,chapter 6, 7 and 8.

P. Tsakaloyannis and D. Bourantonis,The EU’s CFSP and the Reform of the Security Council, European Foreign Affairs Review, vol. 2, no3, 1997, pp. 197-209.

Π. Ιωακειμίδης, Η Συνθήκη της Νίκαιας και το μέλλον της Ευρώπης (Αθηνα, Θεμέλιο, 2001) σελ. 83-96, και 107-110.

 

  1. 5.      Η Ευρωπαικη Εξωτερική Πολιτική, η Ασφάλεια και η Αμυνα στο πλαίσιο της Συνθήκης της Λισαβόνας.

Οι ρυθμίσεις που προβλέπει η Συνθήκη της Λισαβόνας και η ανάλυση των επί μέρους διατάξεων.

Συνθήκη της Λισαβόνας

- Η συνεργασία παραμένει διακυβερνητικού χαρακτήρα¨»Η εθνική ασφάλεια είναι αποκλειστική αρμοδιότητα του εκάστοτε κράτους-μέλους».

- Καταργείται η δομή πυλώνων. Η ΕΕ έχει πλεόν νομική προσωπικότητα (αρα μπορεί να γίνει μέλος ΔΟ)

-Θέση ύπατου εκπροσώπου (‘Υπουργός Εξωτερικών ΕΕ») ενοποιούνται οι θέσεις επιτρόπου εξωτερικών υποθέσεων και Ύπατου εκπροσώπου ΚΕΠΠΑ

- Ευρωπαϊκή Υπηρεσία εξωτερικών Υποθέσεων

Εμπεριέχει πλήρη και ανανεωμένη λίστα ‘καθηκόντων Petersberg’ (περιλαμβάνει αποστολές αφοπλισμού, δράση κατά της τρομοκρατίας)

-         Ευρωπαικός Οργανισμός Άμυνας (λειτουργεί από το 2004).

-         Ρήτρα αλληλεγγύης: υποστήριξη σε περίπτωση τρομοκρατικής επίθεσης ή ανθρωπιστικής καταστροφής

-         Ο μηχανισμός της ‘Μόνιμης διαρθρωμένης Συνεργασίας (Permanent Structured Cooperation). Προοπτική στενότερης συνεργασίας σε στρατιωτικά ζητήματα, έμφαση σε επιχειρησιακές δυνατότητες μέσω συνεργασίας, πρυπόθεση η δυνατότητα διάθεσης δυνάμεων.

-         -Ο μηχανισμός της στενότερης συνεργασίας

Βιβλιογραφία.

* The Impact of the LisbonTreaty on CFSP and ESDP, European Security Review, No 37, March 2008.

* Richard Whitman, Foreign , Security and Defence Policy and the Lisbon Treaty: Significant or Cosmetic Reforms?, CFSP Forum, Vol. 6, no 2, 2008.

Marcus Horeth and Jared Sonnicksen, Making and Breaking Promises. The European Union under the Treaty of Lisbon, ZEI Discussion paper C 181, 2008.

Ingeborg Toemmel, ‘The Treaty of  Lisbon- a Step towards Enhancing Leadership in the EU?, paper prepared for the EUSA-Conference 2009

Frederik Naert, ‘Eurpean Security and  Defence in the EU Constitutional Treaty’, Journal of Conflict and Security Law, vol. 10, no 2, 2005, pp. 187-207.

Steven Everts and Daniel Keohane, ‘The European Convention and EU foreign Policy: Learning from failure’, Survival, vol. 45, no 3, 2003, pp. 167-186

Fraser Cameron, ‘After Iraq: The EU in Global Governance’, Global Governance, vol 10, 2004, pp. 157-163.

ΣΗΜ: Για τη μελέτη αυτής της θεματικής χρήσιμο είναι να αναγνώσετε τα δύο κείμενα, τη Συνταγματική Συνθήκη και τη Συνθήκη της Λισαβόνας (μπορείτε να αναζητήσετε σχετικό υλικό από την ιστοσελίδα του Ελληνικού Κέντρου Ευρωπαϊκών Mελετών (www.ekem.gr) καθως επίσης και από το Γραφείο του Ευρωπαικού Κοινοβουλίου στην Ελλάδα.

(http://www.europarl.europa.eu/athens/1/ath4270eu4287.htm)

 

  1. 6.      Η Ευρωπαική Στρατηγική Ασφάλειας (European Security Strategy 2003).

Α. Κύριες απειλές για ΕΕ:

-Τρομοκρατία

-Εξάπλωση όπλων μαζικής καταστροφής

-Περιφερειακές συγκρούσεις

-Οργανωμένο έγκλημα.

Β. Διεθνής Τάξη και δραστηριοποίηση της ΕΕ βασισμένη στην αποτελεσματική πολυμέρεια (effective multilateralism).

-Πόλος Διεθνούς Δικαίου/εύρυθμα λειτουργούντες διεθνείς θεσμοί/διεθνής τάξη βασισμένη σε κανόνες.

-Χάρτης ΟΗΕ: θεμελιώδες πλαίσιο διεθνών σχέσεων

-Διεύρυνη μελών διεθνών οργανισμών

 

Γ. Διεθνής Ρόλος της ΕΕ

-πιο δραστήρια επιδίωξη στρατηγικών στόχων

-χρήση πλήρους φάσματος μέσων διαχείρισης κρίσεων και πρόληψης συγκρούσεων (πολιτικές, διπλωματικές, εμπορικές, αναπτυξιακές δραστηριότητες)

-προληπτική εμπλοκή

-ανάγκη για μεγαλύτερες ικανότητες: αύξηση πόρων και αποτελεσματικότερη χρήση τους.

Βιβλιογραφία

* European Security Strategy 2003 (EU Document).

S. Blavoukos and D. Bourantonis, ‘Introduction: The EU Presence in International Organizations’, in S. Balvoukos and D. Bourantonis (eds) The EU Presence in International Organizations (London, Routledge, 2011) , pp. 1-10.